بهره برداری صحیح از دیگ بخار نقش مهمی در تولید ایمن و پایدار بخار دارد. اپراتور دیگ بخار باید پیش از شروع کار، وضعیت تجهیزات و شرایط کاری بویلر را بررسی کرده و در زمان بهره برداری نیز پارامترهای مختلف مانند فشار، سطح آب، وضعیت مشعل، کیفیت آب و شرایط احتراق را کنترل نماید.
بهره برداری از دیگ بخار شامل مراحل آماده سازی و راه اندازی، رسیدن به شرایط عادی کار، کنترل پارامترهای مختلف در زمان کار، انجام عملیات زیرآب، خاموش کردن و در صورت نیاز خواباندن دیگ بخار است.
بازرسی و آماده سازی دیگ بخار قبل از بهره برداری
پیش از شروع بهره برداری، وضعیت کلی دیگ بخار و تجهیزات مربوطه باید بررسی شود. اپراتور باید از وجود آب کافی در دیگ، آماده بودن سیستم آب تغذیه، مناسب بودن وضعیت شیرها، آماده بودن سیستم سوخت و سالم بودن تجهیزات کنترلی اطمینان حاصل نماید.
همچنین وضعیت مشعل، تابلو برق، تجهیزات اندازه گیری، سیستم کنترل سطح آب، سیستم کنترل فشار و تجهیزات ایمنی باید بررسی شود. در صورتی که دیگ بخار برای اولین بار نصب و راه اندازی می شود، مراحل نصب و راه اندازی اولیه باید مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود. جزئیات نصب، آماده سازی اولیه، تنظیم یونیت سطح آب، تست مشعل و راه اندازی اولیه در مقاله نصب و راه اندازی دیگ بخار توضیح داده شده است.
نصب و راه اندازی دیگ بخار؛ مراحل و نکات مهم
راه اندازی دیگ بخار
پس از انجام بازرسی های اولیه، دیگ بخار برای شروع بهره برداری آماده می شود. در زمان راه اندازی باید از افزایش سریع دمای بدنه و فشار جلوگیری شود. دیگ بخار باید به صورت تدریجی گرم شده و شرایط کاری آن به آرامی به محدوده مورد نظر برسد.
در زمان گرم شدن دیگ، سطح آب، فشار بخار، وضعیت شعله و عملکرد تجهیزات کنترلی باید به طور مداوم کنترل شود.
اپراتور باید از عملکرد صحیح تجهیزات کنترل سطح آب و فشار اطمینان حاصل کند و در صورت مشاهده هرگونه وضعیت غیرعادی، علت آن را بررسی نماید.
راه اندازی دیگ بخار باید مطابق دستورالعمل سازنده، نوع بویلر، نوع سوخت و تجهیزات کنترلی انجام شود.
نرمال سازی و رسیدن به شرایط کاری
بعد از اینکه دیگ بخار با موفقیت راه اندازی شد، سیستم آماده تولید بخار با شرایط فشار و کیفیت مورد نیاز می باشد. این مرحله اصطلاحاً نرمالیزه کردن عملیات تولیدکننده بخار نامیده می شود.
دیگ بخار باید به شرایط کاری پایدار برسد و فشار و سایر پارامترهای آن در محدوده مورد نیاز تنظیم شوند.
بیشتر تغییرات در دیگ های مجهز به سیستم کنترل مناسب، به صورت خودکار و بر اساس سیگنال های کنترلی انجام می شوند؛ با این حال اپراتور باید نحوه عملکرد سیستم را بشناسد و تغییرات ایجاد شده را کنترل و بررسی نماید.
لازم است تغییرات مهم در شرایط بهره برداری در هر شیفت ثبت شود تا اپراتور شیفت بعدی نیز از وضعیت و تغییرات ایجاد شده مطلع باشد.
در گزارش روزانه نیز می توان میزان مواد شیمیایی مصرف شده و نتایج آزمایش های انجام شده در آزمایشگاه را ثبت نمود.
هدف از بهره برداری صحیح، تولید بخار به صورت اقتصادی، ایمن و پایدار است. در این شرایط باید موارد زیر مورد توجه قرار گیرند:
- دستیابی به بالاترین راندمان مصرف سوخت
- حداقل کردن خوردگی داخلی و خارجی
- حداقل کردن تشکیل رسوب
- کاهش تجمع دوده و خاکستر در داخل لوله ها
- کاهش انتشار دوده و خاکستر به محیط
- جلوگیری از انتقال مواد جامد و آب از دیگ بخار به سوپرهیتر و سیستم توزیع بخار
کنترل دیگ بخار در زمان بهره برداری
در زمان بهره برداری، اپراتور باید پارامترهای اصلی دیگ بخار را به صورت منظم کنترل نماید.
مهم ترین موارد قابل کنترل عبارتند از:
- فشار بخار
- سطح آب
- وضعیت مشعل و شعله
- فشار و شرایط سوخت
- وضعیت آب تغذیه
- دمای کاری
- عملکرد پمپ آب تغذیه
- عملکرد تجهیزات کنترلی
- عملکرد تجهیزات ایمنی
- وضعیت شیرها
- میزان و شرایط زیرآب
هرگونه تغییر غیرعادی در فشار، سطح آب، شعله یا سایر پارامترهای کاری باید بررسی شود.
کنترل سطح آب دیگ بخار
کنترل سطح آب یکی از مهم ترین وظایف در بهره برداری از دیگ بخار است. سطح آب باید در محدوده مناسب نگه داشته شود. کاهش بیش از حد سطح آب می تواند باعث ایجاد شرایط خطرناک برای دیگ شود و افزایش بیش از حد سطح آب نیز می تواند بر کیفیت بخار و عملکرد سیستم تأثیر بگذارد.
سطح آب باید از طریق گیج شیشه ای و تجهیزات کنترل سطح آب بررسی شود. سیستم کنترل سطح آب معمولاً وظیفه روشن و خاموش کردن پمپ تغذیه را بر اساس سطح آب بر عهده دارد.
اپراتور باید به صورت دوره ای عملکرد سیستم کنترل سطح آب، پمپ تغذیه، آلارم سطح پایین و سیستم قطع اضطراری مربوط به کمبود آب را بررسی نماید.
در صورت مشاهده کاهش غیرعادی سطح آب، علت آن باید مشخص شود. این وضعیت می تواند ناشی از اشکال در سیستم آب تغذیه، پمپ، شیرها یا سیستم کنترل باشد.
کنترل فشار بخار
فشار بخار باید در محدوده کاری مورد نیاز مصرف کننده و مطابق تنظیمات بویلر نگه داشته شود. سیستم کنترل فشار، با دریافت سیگنال از تجهیزات اندازه گیری فشار، میزان کارکرد مشعل را کنترل می کند.
در سیستم های مجهز به مدولاسیون، با افزایش یا کاهش مصرف بخار، میزان سوخت و هوای احتراق متناسب با نیاز سیستم تنظیم می شود.
اپراتور باید فشار بخار را به صورت مستمر کنترل کرده و از عملکرد صحیح کنترلر فشار و تجهیزات ایمنی اطمینان حاصل نماید. شیر اطمینان نیز به عنوان یکی از تجهیزات مهم ایمنی باید در شرایط مناسب قرار داشته باشد و تنظیمات آن مطابق الزامات فنی و تنظیمات سازنده باشد.
کنترل سیستم احتراق و مشعل
عملکرد صحیح مشعل تأثیر مستقیمی بر راندمان دیگ بخار و کیفیت احتراق دارد. در زمان بهره برداری باید وضعیت شعله، میزان سوخت و هوای احتراق و عملکرد سیستم کنترل مشعل بررسی شود.
برای احتراق مناسب، مقدار سوخت و هوای احتراق باید متناسب باشند. کمبود هوا می تواند باعث احتراق ناقص و افزایش دوده شود و هوای بیش از حد نیز می تواند موجب کاهش راندمان احتراق شود.
در مشعل های گازی، فشار گاز و شرایط احتراق باید در محدوده مناسب قرار داشته باشد. در مشعل های گازوئیلی نیز فشار، دمای سوخت و شرایط پاشش باید مطابق مشخصات مشعل تنظیم شود.
در صورت خاموش شدن شعله، نباید بلافاصله اقدام به روشن کردن مجدد مشعل نمود. ابتدا باید علت خاموش شدن مشخص شده و کوره مطابق سیکل ایمنی مشعل purge شود.
کنترل آب تغذیه و کیفیت آب
کیفیت آب مورد استفاده در دیگ بخار تأثیر زیادی بر عملکرد و عمر بویلر دارد. وجود املاح، سختی، اکسیژن محلول و سایر ناخالصی ها می تواند باعث ایجاد رسوب و خوردگی در دیگ بخار شود.
آب تغذیه باید مطابق مشخصات مورد نیاز دیگ بخار تصفیه شود و تجهیزات تصفیه آب مانند سختی گیر و سایر تجهیزات مربوطه به صورت صحیح مورد استفاده قرار گیرند.
کیفیت آب باید به صورت دوره ای آزمایش شود و نتایج آزمایش ها ثبت گردد. در صورت افزایش میزان املاح یا تغییر پارامترهای آب، اقدامات لازم برای اصلاح شرایط آب باید انجام شود.
زیرآب زدن دیگ بخار
یکی از عملیات مهم در بهره برداری از دیگ بخار، انجام زیرآب یا Blowdown است. با تبخیر آب در دیگ، بخشی از مواد محلول و ناخالصی ها در آب باقی می مانند و غلظت آنها افزایش پیدا می کند. انجام زیرآب به کنترل میزان مواد محلول و خارج کردن بخشی از آب و ناخالصی های موجود در دیگ کمک می کند.
زیرآب می تواند به صورت مداوم یا دوره ای انجام شود و نحوه انجام آن به نوع دیگ بخار، کیفیت آب و دستورالعمل بهره برداری بستگی دارد. مقدار و زمان مناسب زیرآب باید بر اساس نتایج آزمایش آب و شرایط بهره برداری تعیین شود.
در زمان انجام زیرآب باید نکات ایمنی رعایت شود، زیرا آب و بخار خروجی دارای دمای بالا هستند. سیستم تخلیه نیز باید به گونه ای طراحی شده باشد که آب و بخار داغ به صورت ایمن از محل کار خارج شوند.
ثبت پارامترها و گزارش بهره برداری
ثبت منظم اطلاعات بهره برداری یکی از اقدامات مهم در کار با دیگ بخار است. اپراتور باید پارامترهای اصلی مانند فشار بخار، سطح آب، وضعیت مشعل، مصرف سوخت، میزان زیرآب و سایر اطلاعات مورد نیاز را ثبت نماید.
تغییرات مهم در شرایط کاری نیز باید در گزارش شیفت ثبت شود. ثبت این اطلاعات به اپراتور شیفت بعدی کمک می کند وضعیت دیگ را بهتر بررسی کرده و تغییرات غیرعادی را سریع تر تشخیص دهد.
همچنین نتایج آزمایش های مربوط به کیفیت آب و میزان مواد شیمیایی مصرف شده باید در گزارش های مربوطه ثبت شوند.
خاموش کردن عادی دیگ بخار
برای خاموش کردن عادی دیگ بخار باید ابتدا شرایط مصرف بخار و وضعیت سیستم بررسی شود. مشعل مطابق دستورالعمل سیستم کنترل خاموش شده و جریان سوخت قطع می شود.
پس از خاموش شدن مشعل، فشار و دمای دیگ باید تحت کنترل قرار داشته باشد. عملیات خاموش کردن باید به صورت تدریجی انجام شود و از ایجاد شوک حرارتی در بدنه و اجزای دیگ جلوگیری گردد. پس از توقف، وضعیت آب، فشار و تجهیزات اصلی بررسی شود.
در صورتی که دیگ برای مدت کوتاهی از سرویس خارج می شود، روش نگهداری و آماده به کار بودن آن باید مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود.
خواباندن دیگ بخار
اگر دیگ بخار برای مدت طولانی تری از سرویس خارج شود، باید علاوه بر خاموش کردن معمول، اقدامات لازم برای جلوگیری از خوردگی و آسیب به تجهیزات انجام شود. روش خواباندن دیگ بخار به مدت زمان توقف و شرایط محیطی بستگی دارد.
در زمان توقف طولانی، باید وضعیت آب داخل دیگ و روش نگهداری مناسب آن مشخص شود. در صورت نیاز می توان از روش های مناسب نگهداری خشک یا تر مطابق دستورالعمل سازنده استفاده کرد.
هدف از خواباندن صحیح دیگ بخار، جلوگیری از خوردگی و حفظ شرایط مناسب بویلر برای راه اندازی مجدد است.
خاموش کردن اضطراری دیگ بخار
در شرایط غیرعادی، ممکن است لازم باشد دیگ بخار به صورت اضطراری از سرویس خارج شود. از جمله شرایطی که می تواند نیاز به توقف اضطراری ایجاد کند می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش شدید سطح آب
- افزایش غیرعادی فشار
- از کار افتادن تجهیزات ایمنی
- بروز مشکل جدی در مشعل یا احتراق
- نشت سوخت
- بروز آتش سوزی
- خرابی تجهیزات اصلی
- ایجاد شرایط غیرعادی در سیستم آب تغذیه
در شرایط اضطراری، مشعل باید طبق سیستم ایمنی متوقف شده و جریان سوخت قطع شود.
اپراتور نباید برای جبران یک وضعیت خطرناک، تجهیزات ایمنی را از مدار خارج کند یا سیستم های کنترلی را به صورت غیرمجاز تغییر دهد.
پس از توقف اضطراری، دیگ بخار نباید بدون مشخص شدن علت مشکل مجدداً راه اندازی شود.
نکات مهم ایمنی در بهره برداری از دیگ بخار
بهره برداری از دیگ بخار باید توسط افراد آموزش دیده و مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود. اپراتور باید با عملکرد تجهیزات اصلی، سیستم های کنترل، آلارم ها و تجهیزات ایمنی دیگ بخار آشنایی کامل داشته باشد.
هیچ یک از تجهیزات ایمنی و کنترلی نباید بدون دلیل و مجوز از مدار خارج شوند. در صورت مشاهده نشتی آب، بخار یا سوخت، افزایش غیرعادی فشار، کاهش سطح آب، تغییر غیرعادی شعله یا عملکرد نامناسب تجهیزات، باید دیگ بررسی شده و در صورت نیاز از سرویس خارج شود.
همچنین سرویس و تعمیر تجهیزات باید در شرایط ایمن و پس از انجام اقدامات لازم برای قطع انرژی، سوخت، بخار و فشار انجام شود. بهره برداری صحیح از دیگ بخار علاوه بر افزایش ایمنی، موجب کاهش مصرف سوخت، کاهش رسوب و خوردگی و افزایش عمر مفید تجهیزات می شود.
برای دریافت قیمت و خرید دیگ بخار با شماره 09388037440 تماس بگیرید.
انواع بویلرها و عملکرد آن ها (قسمت دوم)
